Falar de “democracia fascista”
semella, á primeira vista, unha contradición insostible. A democracia presupón
liberdade, pluralismo e deliberación; o fascismo, pola contra, evocaría
imposición, uniformidade e violencia. Mais quizais a cuestión non sexa afirmar
que vivimos nunha democracia fascista, senón preguntarnos se a democracia pode
degradarse ata adquirir trazos que lembran, sen reproducilos exactamente,
aquelas formas autoritarias.
Esta deriva maniféstase a través de mecanismos recoñecibles. A desinformación xa non é unha anomalía, senón unha estrutura: a saturación informativa fai indistinguibles a verdade e a falsidade. A polarización transforma a política nun campo emocional onde o adversario deixa de ser interlocutor para converterse en inimigo. A simplificación extrema do discurso empobrece o pensamento público, reducindo a complexidade a consignas facilmente reproducibles.
Neste contexto, a cidadanía non
desaparece, senón que se transforma. Participa, opina, vota, mais faino dentro
de marcos cada vez máis estreitos, condicionados por dinámicas que escapan ao
control individual. A falta de cultura xeral, lonxe de ser un problema menor,
convértese nun factor político decisivo: sen ferramentas críticas, a liberdade
formal perde substancia.
Quizais, entón, non esteamos ante
o fin da democracia, senón ante a súa mutación. Unha democracia que non se
destrúe desde fóra, senón que se baleira desde dentro. A cuestión, aínda
aberta, é se este proceso ten retorno ou se estamos a asistir ao nacemento
dunha forma política que aínda non sabemos nomear.
Non se trata dun réxime novo nin
dun retorno histórico. Non hai abolición das eleccións nin supresión formal das
institucións. O que observamos é máis sutil: unha erosión progresiva das
condicións que fan posible unha cidadanía crítica. A democracia mantense na súa
forma, pero debilítase no seu contido.