A tiranía do clic. Quen paga realmente a noticia?

Houbo un tempo no que o xornalismo se presentaba a si mesmo como contrapoder (Cuarto Poder), como unha forza incómoda capaz de vixiar gobernos, empresas e privilexios. Hoxe, porén, semella ter entregado boa parte da súa soberanía a un amo máis difuso e tamén máis implacable: o algoritmo publicitario. A mudanza do quiosco ao ecosistema dixital non significou só un cambio de soporte; alterou a propia natureza da información.
 
O problema non é a publicidade en si mesma, que durante décadas sostivo economicamente os medios, senón a súa transformación nun sistema baseado exclusivamente no volume, na velocidade e na atención fragmentada. Cando os ingresos dependen das impresións, do tempo de pantalla e do número de clics, a relevancia dunha noticia xa non se mide pola súa utilidade pública, senón pola súa capacidade de atraer tráfico.
 
Así naceu un xornalismo de consumo instantáneo. Os titulares deixan de resumir para seducir. O chamativo substitúe ao importante. O viral despraza o necesario. E a investigación rigorosa —lenta, custosa e ás veces incómoda— convértese nun luxo difícil de encaixar nun mercado que premia a superficialidade.
 
Mais existe outro mecanismo menos visible e quizá máis perigoso: a chamada seguridade de marca. As grandes empresas non queren ver os seus anuncios asociados a guerras, pobreza, corrupción, violencia ou crise social. Prefiren contornas “positivas”, neutras, amables. O resultado é unha forma moderna de censura sen censores: non se prohibe informar, simplemente pénase economicamente aquilo que incomoda.
 
Así, os medios aprenden axiña a lección. Redúcese o espazo para os temas duros, suavízanse enfoques, multiplícanse contidos inofensivos. A realidade, para ser monetizable, debe aparecer maquillada. E o xornalismo, que debería alumear zonas escuras, remata decorando escaparates.
 
A grande paradoxa do noso tempo é esta: cando a información parece gratuíta, quen realmente se converte en produto é o lector. A súa atención, os seus datos, os seus hábitos e emocións véndense nun mercado invisible onde cada clic ten prezo.
 
Non se trata de culpar só aos redactores nin de idealizar un pasado imperfecto. O deterioro informativo responde sobre todo a un modelo de negocio que trocou o rigor polo tráfico e a cidadanía pola audiencia cuantificable.

Se como sociedade non somos capaces de defender colectivamente —con apoio, compromiso e recursos— un xornalismo libre e independente, acabaremos habitando un océano de publicidade disfrazada de actualidade. E nese mundo, a verdade non será unha prioridade democrática, senón apenas un dano colateral da seguinte campaña de márketing.

O silencio que prexudica aos pacientes

O corporativismo dentro de certos sectores da profesión médica é unha realidade incómoda que poucas veces se aborda con claridade. A medicina é unha actividade de grande responsabilidade social, baseada na confianza cidadá e no prestixio científico. Precisamente por iso resulta especialmente preocupante cando esa cohesión profesional, que debería servir para mellorar a práctica clínica, deriva nunha dinámica de auto protección que dificulta a crítica interna e a transparencia.

Non se trata de cuestionar a dedicación nin o compromiso da maioría dos profesionais sanitarios, que sosteñen o sistema con esforzo diario en condicións frecuentemente complexas. O problema aparece cando erros, neglixencias ou prácticas discutibles atopan barreiras informais que impiden a súa revisión honesta. Informes ambiguos, resistencia a admitir fallos ou presións implícitas para non denunciar condutas inadecuadas constitúen mecanismos que, aínda que minoritarios, teñen un impacto profundo na confianza social.

O corporativismo non protexe á profesión, senón que a debilita. Un sistema sanitario publico gaña credibilidade cando é capaz de recoñecer os seus propios límites e corrixilos. A cultura do silencio, pola contra, transmite a impresión de que a reputación colectiva importa máis ca o benestar dos pacientes. Nun ámbito onde as decisións poden afectar á vida das persoas, esa percepción resulta especialmente perigosa.

Superar esta realidade require estruturas públicas de avaliación, protección efectiva para quen denuncia irregularidades e unha ética profesional que entenda a autocrítica como parte da excelencia. A lealdade á profesión non debería confundirse coa defensa incondicional dos seus membros, senón co compromiso coas persoas ás que serve.

A medicina ten unha autoridade social enorme. Mantela depende menos de preservar imaxes que de garantir prácticas honestas. Cando a prioridade é o paciente, o corporativismo deixa de ter espazo. E iso beneficia tanto á cidadanía como á propia profesión.

Cando o espírito de corpo supera o servizo público

O corporativismo nas forzas policiais é un fenómeno complexo que se move entre a necesidade de cohesión interna e o risco de opacidade institucional. O traballo policial implica exposición ao perigo, presión psicolóxica e decisións rápidas en contextos difíciles. Esa realidade xustifica, ata certo punto, unha forte solidariedade entre compañeiros. Porén, cando esa solidariedade deriva nunha defensa automática fronte a críticas ou investigacións, pode converterse nun problema democrático.

Nun Estado de dereito, a autoridade policial non é un privilexio, senón unha delegación de poder por parte da cidadanía. Corpos como a Policía Nacional ou a Guardia Civil desempeñan funcións esenciais para a seguridade colectiva, pero precisamente por iso deben estar sometidos a mecanismos rigorosos de control e transparencia. O corporativismo, cando se manifesta en silencios internos, dificultades para investigar abusos ou reaccións defensivas ante denuncias cidadás, erosiona a confianza pública que resulta indispensable para o seu traballo.

A maioría dos profesionais policiais compren a súa labor con responsabilidade e vocación de servizo. Non obstante, a percepción social constrúese tamén a partir das respostas institucionais ante os erros. Cando se transmite a idea de impunidade ou de protección automática entre membros do corpo, o dano a súa reputación afecta ao conxunto da institución, incluídos aqueles que actúan correctamente.

Superar esta tensión require cultura profesional baseada na responsabilidade individual, educación no estado de dereito, canles seguras para denunciar condutas inadecuadas e organismos públicos de supervisión. A lealdade ao uniforme non debería confundirse coa negación de problemas, senón co compromiso de garantir que a actuación policial sexa sempre legal, proporcional e respectuosa cos dereitos fundamentais.

A verdadeira fortaleza dunha institución policial non reside en pechar filas, senón en demostrar que sabe corrixirse. A confianza cidadá, unha vez perdida, é difícil de recuperar. Mantela é unha tarefa compartida entre profesionais e sociedade.

Democracia fascista. Hipótese dunha deriva

Falar de “democracia fascista” semella, á primeira vista, unha contradición insostible. A democracia presupón liberdade, pluralismo e deliberación; o fascismo, pola contra, evocaría imposición, uniformidade e violencia. Mais quizais a cuestión non sexa afirmar que vivimos nunha democracia fascista, senón preguntarnos se a democracia pode degradarse ata adquirir trazos que lembran, sen reproducilos exactamente, aquelas formas autoritarias.

Esta deriva maniféstase a través de mecanismos recoñecibles. A desinformación xa non é unha anomalía, senón unha estrutura: a saturación informativa fai indistinguibles a verdade e a falsidade. A polarización transforma a política nun campo emocional onde o adversario deixa de ser interlocutor para converterse en inimigo. A simplificación extrema do discurso empobrece o pensamento público, reducindo a complexidade a consignas facilmente reproducibles.

Neste contexto, a cidadanía non desaparece, senón que se transforma. Participa, opina, vota, mais faino dentro de marcos cada vez máis estreitos, condicionados por dinámicas que escapan ao control individual. A falta de cultura xeral, lonxe de ser un problema menor, convértese nun factor político decisivo: sen ferramentas críticas, a liberdade formal perde substancia.

Quizais, entón, non esteamos ante o fin da democracia, senón ante a súa mutación. Unha democracia que non se destrúe desde fóra, senón que se baleira desde dentro. A cuestión, aínda aberta, é se este proceso ten retorno ou se estamos a asistir ao nacemento dunha forma política que aínda non sabemos nomear.

Non se trata dun réxime novo nin dun retorno histórico. Non hai abolición das eleccións nin supresión formal das institucións. O que observamos é máis sutil: unha erosión progresiva das condicións que fan posible unha cidadanía crítica. A democracia mantense na súa forma, pero debilítase no seu contido.

As guerras e as súas causas

As guerras adoitan presentarse como inevitables explosións da historia, como se fosen fenómenos naturais que xorden sen responsables claros. Porén, detrás de case todos os conflitos hai decisións humanas, intereses concretos e estruturas de poder que empurran cara á violencia. A guerra non aparece de súpeto: constrúese lentamente a través de tensións políticas, rivalidades económicas e discursos que preparan ás sociedades para aceptar a confrontación.
 
Unha das causas máis frecuentes é a loita polo poder e polos recursos. Territorio, petróleo, minerais, rutas comerciais ou posicións estratéxicas teñen provocado ao longo da historia numerosos conflitos. Os Estados buscan asegurar vantaxes económicas e xeopolíticas, e cando a negociación falla —ou deixa de interesar— a guerra aparece como unha ferramenta extrema para impoñer esas ambicións.
 
Outra causa importante é o nacionalismo excluínte. Cando a identidade dun pobo se transforma nunha idea de superioridade ou nunha obsesión pola ameaza exterior, a convivencia convértese en sospeita e o inimigo comeza a ser construído politicamente. Moitas guerras nacen así: primeiro como relato de medo e desconfianza, despois como confrontación aberta.
 
Tamén existe unha dimensión económica que non sempre se menciona abertamente. A industria militar e certos sectores vinculados á seguridade ou á enerxía poden beneficiarse dos conflitos armados. Cando a guerra move enormes cantidades de diñeiro, créanse incentivos perigosos para manter tensións ou prolongar confrontacións.
 
A todo isto súmanse factores históricos: feridas do pasado, fronteiras mal resoltas, colonizacións, intervencións externas ou desigualdades profundas entre pobos. Estas circunstancias crean contextos fráxiles nos que calquera crise pode transformarse en violencia.
 
Comprender as causas das guerras non significa xustificalas, senón desmontar a idea de que son inevitables. Se os conflitos nacen de decisións políticas, tamén poden evitarse mediante outras decisións: diálogo, cooperación internacional, xustiza social e respecto mutuo. A paz non é simplemente a ausencia de guerra; é unha construción colectiva que require vontade política e conciencia crítica.

Bloqueo, imperialismo e loita de clases en Cuba

O bloqueo — desde o 19 de outono de 1960— imposto por Estados Unidos a Cuba non pode entenderse só como unha disputa entre estados: é, sobre todo, un episodio máis da loita de clases a escala global. Non se trata unicamente de política exterior, senón da defensa dun sistema económico que non tolera desviacións nin exemplos alternativos.
 
Desde esta perspectiva, a Revolución Cubana supuxo unha ruptura inaceptábel para o capital internacional. Ao nacionalizar recursos e cuestionar a propiedade privada dos grandes intereses, Cuba converteuse nun símbolo perigoso: o dunha sociedade que tenta organizarse fóra das lóxicas do mercado dominado polas elites. O bloqueo aparece así como unha ferramenta de disciplina, un castigo exemplar destinado a advertir a outros pobos.
 
Non é casual que quen sofre as consecuencias máis duras sexa a clase traballadora cubana. A escaseza, as limitacións e as dificultades materiais non afectan ás grandes estruturas de poder global, senón ás vidas cotiás de quen depende do seu traballo para sobrevivir. Nese sentido, o embargo actúa como unha forma de violencia económica que busca desgastar desde dentro un proxecto político incómodo.
 
Ao mesmo tempo, esta política revela a natureza do propio sistema que a impulsa. Mentres se fala de liberdade e democracia, impóñense sancións que restrinxen a capacidade dun pobo para decidir o seu destino. A contradición é evidente: deféndese a liberdade de mercado, pero négase a liberdade real de experimentar outros modelos sociais.
 
A loita de clases non desapareceu; simplemente mudou de escala. Hoxe exprésase tamén a través de bloqueos, sancións e presións económicas. O caso de Cuba é paradigmático: un pequeno país sometido a unha presión constante por desafiar unha orde global desigual.
 
Condenar o bloqueo non é só un acto de solidariedade internacionalista. É tamén afirmar que ningún sistema ten dereito a imporse pola forza sobre a vontade dun pobo que busca, con todas as súas dificultades, un camiño propio.

A saúde non é un negocio

O debate entre sistema sanitario público e privado adoita presentarse como unha cuestión de eficiencia, liberdade de elección ou modernización. Porén, no fondo existe unha diferenza moito máis profunda: a finalidade. O sistema público nace coa vocación de garantir un dereito, mentres que o privado responde á lóxica do beneficio económico. Esta distinción non é só ideolóxica, senón tamén estrutural. Cando a saúde depende da rendibilidade, o paciente corre o risco de converterse nun cliente e a atención nun produto.

O ámbito sanitario require planificación a longo prazo, equidade territorial e capacidade de resposta ante crises colectivas. Ningunha destas prioridades encaixa ben nun modelo baseado no lucro. As empresas privadas seleccionan riscos, priorizan procedementos máis rendibles e reducen custos cando é posible, porque esa é a súa natureza empresarial. O sistema público, pola contra, ten a obriga de atender a toda a poboación, incluídas as persoas con patoloxías complexas, crónicas ou pouco rendibles. Esa universalidade é precisamente a súa maior fortaleza social.

Defender a sanidade pública non implica negar os seus problemas. Existen listas de espera, sobrecarga profesional e burocracia excesiva. Mais estas deficiencias non xustifican a privatización, senón que sinalan a necesidade de maior investimento, mellor xestión e respecto polos profesionais. Cando se deteriora o público para lexitimar o privado, prodúcese un círculo perverso: pérdese confianza cidadá e transfírense recursos cara a modelos que non garanten igualdade.

A saúde é un ben común porque afecta á cohesión social, á economía e á dignidade humana. Un sistema sanitario forte non só cura enfermidades, tamén reduce desigualdades e xera seguridade colectiva. Converter ese dereito nun mercado supón aceptar que a calidade da atención dependa da capacidade de pago. E iso, nunha sociedade que aspira á xustiza, debería ser inaceptable.

A hipocrisía internacional ante a agresión e o magnicidio contra Irán

Cando un Estado poderoso decide atacar outro país e eliminar a dirixentes políticos ou militares fóra dun contexto de guerra declarada, a reacción da comunidade internacional adoita revelar unha incómoda verdade: o dereito internacional non sempre se aplica do mesmo xeito a todos. A recente escalada de accións contra Irán, incluíndo ataques militares e operacións dirixidas contra figuras do seu aparato estatal, puxo novamente en evidencia esta contradición.

Por unha banda, gobernos occidentais, encabezados por Estados Unidos e o seu aliado Israel, xustifican estas accións como medidas de seguridade ou de defensa preventiva. Segundo esta narrativa, a eliminación de determinados líderes ou infraestruturas sería necesaria para evitar ameazas futuras. Con todo, este argumento suscita unha pregunta incómoda: que quedaría da orde internacional se todos os Estados adoptasen a mesma lóxica?

O magnicidio político —a eliminación deliberada de responsables dun Estado soberano— rompe un dos principios fundamentais da convivencia internacional. Non só cuestiona a soberanía dun país, senón que introduce unha perigosa normalización da violencia selectiva como instrumento político. O máis preocupante non é unicamente o acto en si, senón a reacción desigual que provoca.

Moitos gobernos que noutras circunstancias denuncian con firmeza as violacións do dereito internacional adoptan agora un ton prudente ou ambiguo. Condénase a escalada, chámase á moderación, mais raramente se fala con claridade de agresión ou de responsabilidade. Esta prudencia non é neutralidade; é o reflexo dun sistema internacional no que o peso político e militar de certos actores condiciona a resposta colectiva.

A hipocrisía internacional maniféstase precisamente nesa asimetría. Cando os adversarios das grandes potencias recorren á forza, a condena é inmediata e contundente. Cando son esas mesmas potencias ou os seus aliados quen actúan, a linguaxe suavízase e as consecuencias dilúense.

O resultado é unha erosión progresiva da credibilidade das institucións internacionais. Se as normas só se aplican con rigor aos máis débiles, deixan de ser regras universais e convértense en instrumentos de conveniencia. E nese escenario, a paz non se sostén na lei, senón no equilibrio precario do poder.

Seguridade como pretexto, impunidade como sistema

Seguimos asistindo á normalización das agresións no que vai de século XXI e así, despois do xenocidio que se esta a perpetrar en Gaza, entendemos que a recente ofensiva de Estados Unidos e Israel contra Irán non pode ser lida como un simple episodio de tensión rexional. É, ante todo, unha exhibición de poder exercido sen medo ás consecuencias. Presentada como “defensa preventiva”, a operación militar constitúe, na práctica, un acto de forza contra a soberanía dun Estado sen autorización multilateral nin ataque previo que a xustifique de maneira inequívoca.

A cuestión máis preocupante non é só o bombardeo en si, senón o marco que o fai posible: a convicción de que certas potencias poden actuar por enriba das normas que din defender. A Carta das Nacións Unidas establece límites claros ao uso da forza, mais eses límites parecen flexibles cando quen os cruza ocupa unha posición hexemónica. O dereito internacional, que debería funcionar como garante da igualdade soberana, amósase feble fronte á realidade das alianzas e dos vetos.

A impunidade non significa ausencia de crítica retórica; significa ausencia de consecuencias reais. Non hai sancións efectivas, nin procesos xudiciais, nin mecanismos que obriguen aos agresores a responder polos danos causados. Mentres tanto, a linguaxe da seguridade serve de escudo moral: invócase a ameaza futura para lexitimar a violencia presente.

Este patrón erosiona o propio sistema internacional. Se a forza preventiva se converte en norma aceptada para uns, o principio de non intervención deixa de ser universal e pasa a ser selectivo. O resultado é un mundo máis inestable, onde o poder militar pesa máis ca o dereito.

A agresión contra Irán non é só un conflito puntual; é un síntoma dunha orde internacional que tolera que os máis fortes definan as regras mentres os demais deben acatalas. E esa asimetría, máis que calquera bomba, é o verdadeiro perigo para a paz global.

A verdade coroada: por que menten as monarquías europeas

As monarquías europeas, sobreviventes dun mundo que mudou radicalmente dende a súa orixe medieval, dependen dun recurso tan antigo como o propio poder: o control do relato. Non menten só por capricho ou por debilidade moral individual; menten porque a súa lexitimidade está construída sobre símbolos máis que sobre mecanismos democráticos directos. Cando unha institución se sostén na tradición, na continuidade histórica e na idea de exemplaridade moral, calquera fisura na imaxe convértese nun risco existencial. A mentira, nese contexto, funciona como ferramenta de auto preservación.

Hai tamén un factor estrutural. As casas reais adoitan operar con niveis de opacidade que serían inaceptables noutras institucións públicas. Orzamentos parcialmente blindados, privilexios xurídicos e redes de influencia social crean un ecosistema onde a verdade completa non sempre é conveniente nin necesaria para quen exerce o poder simbólico. A cultura do segredo, herdada de séculos de corte e protocolo, perpetúase hoxe a través de departamentos de comunicación sofisticados que priorizan a reputación por riba da transparencia.

Outro elemento clave é o mito. A monarquía non é só unha institución política; é unha narrativa nacional. Representa estabilidade, unidade e continuidade histórica. Para manter ese mito, cómpre suavizar escándalos, reinterpretar erros e, ás veces, negar feitos incómodos. Non se trata só de protexer persoas concretas, senón de preservar unha marca colectiva que serve como elemento identitario para parte da cidadanía.

Existe, ademais, unha relación simbiótica cos medios de comunicación. Durante décadas, moitas monarquías beneficiáronse dun tratamento deferente que reducía o escrutinio crítico. Cando ese pacto implícito se rompe, a reacción institucional adoita ser defensiva: minimizar, atrasar información ou presentar versións incompletas. Así, a mentira non aparece como unha anomalía, senón como unha consecuencia previsible dun sistema que necesita parecer impecable para continuar existindo.

A ética de non fuxir

Vivimos nun tempo que confunde a velocidade coa solución. Ante calquera incomodidade —unha crise, unha dúbida, unha perda— a reacción dominante é escapar: cambiar de tema, de cidade, de pantalla, de discurso. Fuxir converteuse nun reflexo aprendido, case nun dereito non escrito. Porén, cada vez resulta máis evidente que esa estratexia non resolve nada; só adía o encontro co sustancial.

Non fuxir non é heroicidade nin romanticismo do sufrimento. É, máis ben, unha ética mínima: permanecer diante do que nos incomoda sen maquillalo nin negalo. Permanecer nun mundo que non ofrece respostas claras, nunha realidade onde o sentido non vén dado, senón que se constrúe —ou se soporta— a diario.

A fuxida adopta hoxe formas respectables: produtividade excesiva, optimismo forzado, opinión inmediata sobre todo. Son maneiras de non deter o paso, de non quedar a soas coa pregunta. Mais toda pregunta evitada regresa, normalmente con máis forza e menos palabras.

Non fuxir significa aceptar que hai experiencias que non se resolven, só se atravesan. A dor, o medo, a conciencia da finitude non son erros do sistema, senón condicións da vida. Pretender vivir sen elas conduce a unha existencia superficial, sempre en movemento, pero baleira de contacto real.

Hai tamén unha dimensión política nesta ética. Unha sociedade que fuxe constantemente é doada de gobernar: evita o conflito profundo, substitúe a reflexión polo ruído e confunde consenso con anestesia. Non fuxir implica asumir responsabilidade, soster a mirada ante o que falla e recoñecer os límites propios e colectivos.

Quizais a única forma honesta de estar no mundo sexa esta: quedar. Quedar cando non hai garantías, cando non hai relato tranquilizador, cando o futuro non promete nada concreto. Non como resignación, senón como lucidez. Porque só quen non fuxe pode, ás veces, transformar algo.

A cultura do simulacro

Hai tempo que a nosa conversa pública deixou de ser diálogo para converterse en representación. Profesores que repiten fórmulas gastadas, escritores que publican para existir e políticos que falan para non dicir nada. Todo parece unha escenografía permanente onde cada quen interpreta o seu papel mentres a realidade, fóra do foco, continúa endurecéndose.
 
A cultura, que debería ser espazo de crítica e pensamento, transformouse nun escaparate. Publicar equivale a estar; opinar equivale a saber; indignarse equivale a participar. Mais, que queda despois do ruído? Unha mochila cargada de consignas baleiras, símbolos reciclados e promesas que se amañan soas, segundo nos repiten. A retórica substituíu á responsabilidade.
 
No ámbito político sucede algo semellante. O discurso institucional vive de metáforas grandilocuentes mentres a precariedade se normaliza. Fálase de futuro como se fose un proxecto común, pero a maioría camiña soa. O cidadán convértese nun espectador permanente: vota, consome cultura, comparte opinións… mais raramente decide. O poder administra expectativas, non transformacións.
 
E a intelectualidade? Oscila entre o narcisismo e a irrelevancia. Moitos prefiren o recoñecemento simbólico —o aplauso, a invitación ao museo, a mesa redonda— antes que o conflito real. Criticar implica arriscar; é máis cómodo comentar. Así, a cultura convértese nun triángulo pechado entre institución, mercado e ego, onde a creación perde capacidade de incomodar.
 
Mentres tanto, o tempo pasa e a sensación de estar “esperando algo” medra. Esperamos reformas que non chegan, cambios que sempre se anuncian para mañá. A política xestiona a espera; a cultura adórnaa.
 
Quizais a pregunta non sexa quen escribe ou quen publica, senón para que e para quen. Porque unha sociedade que só fala de si mesma, sen escoitar o malestar que a atravesa, corre o risco de confundirse co seu propio simulacro.
 
E cando iso acontece, xa non vivimos: representamos.

Os emigrantes, arquitectos das nacións

As nacións non nacen pechadas nin puras. Non xorden dunha pedra inmóbil nin dunha esencia eterna. As nacións constrúense, sobre todo, en movemento. E nese movemento, os emigrantes —os que marchan e os que chegan— teñen sido sempre decisivos.

A historia demóstrao con teimosía: os grandes procesos nacionais fórmanse a partir de desprazamentos humanos. A lingua expándese porque alguén a leva consigo. A economía medra porque alguén cruza un límite. A cultura transfórmase porque alguén trae un costume novo e deixa atrás outro. Mesmo a idea de patria nace moitas veces lonxe da casa, cando a distancia obriga a nomear aquilo que antes se daba por suposto.

Os emigrantes non só traballan; interpretan. Traducen o mundo. Aprenden a vivir entre códigos distintos e, nese exercicio, fan visible o que é común. Moitas nacións modernas foron pensadas desde a diáspora: nos portos, nas fábricas, nos cafés do exilio. Alí onde a identidade deixa de ser herdada e pasa a ser escollida.

Galiza sabe ben disto. Fomos país de saída antes de ser país de chegada. E moito do que hoxe chamamos “noso” foi imaxinado en Bos Aires, A Habana ou Montevideo. A emigración non empobreceu Galiza: ampliouna. Deulle espello, memoria e relato.

Por iso resulta perigoso esquecer esta verdade cando se fala de fronteiras e pertenzas. Ningunha nación se sostén sen a achega de quen chega de fóra. Ningunha se mantén viva sen a ollada de quen a observa desde lonxe. Pecharse é empobrecerse; excluír é amputarse.

Os emigrantes crean nacións porque obrigan a redefinilas. Porque lembran que unha nación non é sangue nin solo, senón unha conversa longa, ás veces incómoda, sempre inacabada. Un espazo compartido onde ninguén chega demasiado tarde e ninguén debería ser considerado alleo.

O fascismo non é unha opinión

O fascismo non entra berrando: entra prometendo orde. Preséntase como unha solución rápida para unha sociedade cansa, como unha resposta sinxela a problemas complexos. A súa melodía é coñecida: a patria ferida, o inimigo interno, a nostalxia dunha grandeza perdida que só pode recuperarse a base de disciplina e obediencia. Aí é onde comeza o perigo.

O fascismo non é só un réxime político; é unha maneira de mirar o mundo. Organiza a realidade en compartimentos morais pechados: os puros e os corruptos, os fortes e os febles, “os nosos” e os outros. Nese esquema, dubidar é traizoar e criticar é sinal de decadencia. A democracia, coa súa lentitude e os seus matices, convértese nun estorbo; a pluralidade, nunha ameaza.

Historicamente, o fascismo medra nos tempos de medo. Crises económicas, cambios culturais acelerados, perda de referentes colectivos. Cando o chan treme, aparece quen ofrece certezas absolutas. Mais esas certezas sempre levan un custo: a renuncia á liberdade, a normalización da violencia e a aceptación de que hai dereitos que valen menos ca outros.

Hoxe o fascismo rara vez se chama polo seu nome. Disfrazase de sentido común, de defensa da identidade, de rebeldía contra “as elites”. Emprega a linguaxe da vítima mentres sinala culpables. O máis inquietante é a súa capacidade para infiltrarse na vida diaria: nos chistes, nos titulares, na idea de que hai persoas que sobran.

Combatelo non é só unha cuestión de memoria histórica, aínda que a memoria sexa esencial. É unha práctica cotiá: defender o incómodo, o diálogo, a complexidade, a convivencia con quen non se nos parece.

Porque o fascismo non comeza cos campos de concentración. Comeza cando deixamos de ver o outro como un igual. E nese momento, o dano xa está en marcha.