Hai tempo que a nosa conversa
pública deixou de ser diálogo para converterse en representación. Profesores
que repiten fórmulas gastadas, escritores que publican para existir e políticos
que falan para non dicir nada. Todo parece unha escenografía permanente onde
cada quen interpreta o seu papel mentres a realidade, fóra do foco, continúa
endurecéndose.
A cultura, que debería ser espazo
de crítica e pensamento, transformouse nun escaparate. Publicar equivale a
estar; opinar equivale a saber; indignarse equivale a participar. Mais, que
queda despois do ruído? Unha mochila cargada de consignas baleiras, símbolos
reciclados e promesas que se amañan soas, segundo nos repiten. A retórica
substituíu á responsabilidade.
No ámbito político sucede algo
semellante. O discurso institucional vive de metáforas grandilocuentes mentres
a precariedade se normaliza. Fálase de futuro como se fose un proxecto común,
pero a maioría camiña soa. O cidadán convértese nun espectador permanente:
vota, consome cultura, comparte opinións… mais raramente decide. O poder
administra expectativas, non transformacións.
E a intelectualidade? Oscila
entre o narcisismo e a irrelevancia. Moitos prefiren o recoñecemento simbólico
—o aplauso, a invitación ao museo, a mesa redonda— antes que o conflito real.
Criticar implica arriscar; é máis cómodo comentar. Así, a cultura convértese
nun triángulo pechado entre institución, mercado e ego, onde a creación perde
capacidade de incomodar.
Mentres tanto, o tempo pasa e a
sensación de estar “esperando algo” medra. Esperamos reformas que non chegan,
cambios que sempre se anuncian para mañá. A política xestiona a espera; a
cultura adórnaa.
Quizais a pregunta non sexa quen
escribe ou quen publica, senón para que e para quen. Porque unha sociedade que
só fala de si mesma, sen escoitar o malestar que a atravesa, corre o risco de
confundirse co seu propio simulacro.
E cando iso acontece, xa non
vivimos: representamos.