A pesares de que nesta ocasión o máximo representante da igrexa católica non visitará o noso país, non debemos obviar nin silenciar o significado que ten semellante visita e máis aínda, mentres non sexamos capaces de dotarnos de institucións propias.
Esta serie de columnas que van saír a partir de hoxe, analizarán a visita do Papa como un síntoma da fraxilidade democrática do Estado español. Lonxe da súa imaxe neutral, o Estado actúa como colaborador necesario, financiando cun IRPF privilexiado unha institución que exerce inxerencia constante nos dereitos civís. Esta relación vese agravada pola profunda hipocrisía dunha xerarquía que, mentres predica a humildade, ampara a opacidade e o poder económico. Finalmente, os medios de comunicación, lonxe de fiscalizar, blindan este statu quo ao servizo das elites. En conxunto, denúnciase unha democracia tutelada por poderes fácticos que impiden o pleno exercicio dun laicismo real e unha cidadanía soberana.
(1) O altar no espazo público ou cando o Estado
se pon ao servizo dun dogma
A visita dun Papa a España, independentemente da súa figura persoal, suscita inevitablemente unha tensión na arquitectura do noso Estado. Dende unha perspectiva laica, o problema non reside na liberdade de culto —un dereito fundamental que debe ser protexido—, senón no lugar que ocupa a xerarquía dunha confesión relixiosa específica dentro da esfera pública e institucional.
O principal cuestionamento é o "protocolo". Cando un xefe de Estado ou o propio goberno, nunha democracia que se define constitucionalmente como aconfesional, desprega un operativo de benvida digno dun monarca ou dun dirixente político de alto rango para recibir ao máximo mandatario da Igrexa Católica, rómpese o principio de neutralidade. Esta excesiva deferencia institucional outorga unha preeminencia simbólica a unha relixión sobre as demais, e sobre as opcións non relixiosas, creando unha imaxe de subsidiariedade entre o poder civil e o eclesiástico que pertence a épocas pasadas.
Ademais, existe un debate lexítimo sobre a "financiación". Nun contexto de limitación de recursos públicos, a mobilización de medios estatais —forzas de seguridade, infraestruturas, loxística e seguridade social— para facilitar un evento de carácter privado dunha institución relixiosa supón unha transferencia de recursos de todos os cidadáns para o beneficio dunha minoría crente. O laicismo esixe que o espazo público sexa neutro, garantindo que o Estado non utilice os cartos de quen non comparte esas crenzas para facilitar a súa proxección pública.
Finalmente, esta visita pon sobre a mesa o peso da influencia moral e política da Igrexa en cuestións que afectan a toda a cidadanía (educación, bioética, dereitos civís). Un Estado verdadeiramente laico debe manter unha separación nítida, onde as leis e o ben común non se vexan condicionadas pola doutrina dunha fe concreta. A visita, máis que un intercambio espiritual, convértese nun acto de reafirmación do poder institucional dunha Igrexa que loita por manter o seu espazo de privilexio nunha sociedade cada vez máis plural e secularizada.